Hoe leef ik met de onzekerheid dat mijn klachten en mogelijkheden plots kunnen veranderen?

Leven met pulmonale hypertensie betekent soms dat je niet goed kunt voorspellen hoe je lichaam zal reageren. Wat gisteren nog lukte, kan vandaag te zwaar zijn. Soms veranderen je klachten tijdens een activiteit of merk je pas achteraf dat iets meer energie heeft gevraagd dan verwacht.

Die wisselvalligheid maakt niet alleen activiteiten moeilijker. Ze kan ook je vertrouwen in je eigen lichaam aantasten. Durf je nog af te spreken als je niet weet hoe je je die dag zult voelen? Hoe leg je uit dat je gisteren iets kon wat vandaag niet lukt? En hoe voorkom je dat je hele leven in het teken komt te staan van wat misschien niet zal gaan?

Het voortdurend rekening houden met zulke onzekerheid vraagt veel mentale en emotionele energie. Teleurstelling, frustratie of verdriet wanneer plannen moeten veranderen, zijn daarom begrijpelijke reacties. Ze betekenen niet dat je onvoldoende je best doet om met je ziekte om te gaan.

Thema
Angst en onzekerheid
Doelgroep
Patiënt

Erken dat het moeilijk is

Wanneer iets onverwacht niet lukt, kun je je verdrietig, boos, bang of gefrustreerd voelen. Misschien probeer je die gevoelens snel weg te duwen of verwijt je jezelf dat je er zo zwaar aan tilt.

Het kan helpen om eerst te erkennen wat er gebeurt:

“Dit is moeilijk. Ik had gehoopt dat het vandaag anders zou gaan.”

Dat betekent niet dat je opgeeft of je ziekte zomaar goedkeurt. Je stopt alleen even met vechten tegen wat op dit moment al werkelijkheid is. Daardoor ontstaat er soms meer ruimte om te kijken wat je nu nodig hebt.

Geloof niet automatisch alles wat je denkt

Als je klachten toenemen, kunnen je gedachten snel grote conclusies trekken:

“Nu zal ik helemaal niets meer kunnen.”
“Ik stel iedereen teleur.”
“Het heeft geen zin meer om plannen te maken.”

Die gedachten zijn begrijpelijk, maar het zijn geen betrouwbare voorspellingen. Probeer op te merken wat je hoofd je vertelt, zonder meteen aan te nemen dat het waar is.

Je kunt bijvoorbeeld zeggen:

“Ik merk dat ik bang ben dat ik niets meer zal kunnen.”

Zo ontstaat wat afstand. De gedachte is er nog, maar ze hoeft niet meteen te bepalen wat je doet.

Enkele oefeningen over het leren observeren van gedachten in plaats van erin meegetrokken te worden vind je hier. Mindfulness-gerichte technieken kunnen helpen om je aandacht vaker terug te brengen naar wat er nu is.

Getuigenis

De toekomst van Vic is onzeker. Ik weet niet hoelang hij nog zal kunnen voetballen en wat de ziekte hem later nog zal ontnemen. Dat doet pijn, zeker omdat voetbal zijn grootste passie is. Maar vandaag kan hij nog meedoen met zijn ploeg, op zijn eigen tempo. Wanneer hij een doelpunt maakt en ik zijn glimlach en glinsterende ogen zie, probeer ik daar heel bewust van te genieten. Niemand kan onze onzekerheid wegnemen. Wat we wel kunnen doen, is de dag nemen zoals hij komt en intens beleven wat vandaag nog mogelijk is.

Kathleen, mama van Vic

Lees het volledige verhaal

Kijk naar wat vandaag mogelijk is

Op een moeilijke dag vergelijk je jezelf misschien met gisteren of met wat je had willen doen. Maar bij wisselende klachten is gisteren niet altijd een eerlijke maatstaf voor vandaag.

Vraag jezelf liever af:

  • Hoe voel ik me nu?
  • Wat vraagt mijn lichaam vandaag?
  • Wat is voor mij echt belangrijk?
  • Wat is een kleine stap die nu haalbaar is?

Je hoeft vandaag niet alle onzekerheid van morgen op te lossen. Soms is het voldoende om alleen naar de eerstvolgende stap te kijken.

Je bent meer dan je klachten

Wanneer je mogelijkheden sterk wisselen, kan het lijken alsof je waarde afhangt van wat je die dag kunt doen. Op moeilijke momenten kun je het gevoel krijgen dat je alleen nog patiënt bent.

Maar je klachten vertellen niet alles over wie je bent. Je blijft ook iemand met relaties, interesses, herinneringen, kwaliteiten en dingen die je belangrijk vindt.

Probeer daarom onderscheid te maken tussen:

“Vandaag is mijn lichaam erg vermoeid”

en:

“Ik ben zwak en kan niets meer betekenen.”

Wat je vandaag kunt, verandert misschien. Wie je bent, is veel ruimer dan dat.

Je kunt niet altijd kiezen hoeveel energie je hebt. Je kunt soms wel kiezen waaraan je die energie wilt besteden.

Misschien vind je verbinding, creativiteit, zelfstandigheid, zorgzaamheid of humor belangrijk. Die waarden verdwijnen niet wanneer je mogelijkheden veranderen. Wel kan de manier waarop je ze vormgeeft anders worden.

Als een bezoek te zwaar is, kun je misschien kort bellen of een bericht sturen. Als je niet meer lang creatief bezig kunt zijn, lukt tien minuten tekenen, schrijven of muziek maken misschien wel.

De vorm mag veranderen. Wat je belangrijk vindt, kan toch aanwezig blijven.

Werk met een plan A, B en C

Wanneer je maar één plan maakt, lijkt het al snel alsof iets volledig mislukt zodra dat plan niet haalbaar is. Het kan helpen om vooraf verschillende mogelijkheden te voorzien.

Plan A is wat je het liefst zou doen wanneer je voldoende energie hebt.

Plan B is een kortere, rustigere of eenvoudigere versie.

Plan C is wat nog mogelijk is wanneer je klachten sterker zijn dan verwacht.

Stel dat je graag naar een familiefeest wilt:

  • Bij plan A ga je naar het feest en blijf je enkele uren.
  • Bij plan B kom je later, blijf je korter en zoek je regelmatig een rustige plek op.
  • Bij plan C blijf je thuis, maar bel je even of laat je iemand achteraf vertellen hoe het geweest is.

Een plan B of C is geen mislukking. Je zoekt een manier om verbonden te blijven met wat belangrijk is, zonder je lichamelijke grenzen te negeren.

Het kan ook helpen om vooraf tegen anderen te zeggen:

“Ik wil er graag bij zijn, maar ik weet pas die dag welk plan haalbaar is.”

Zo begrijpen mensen beter dat een aanpassing niets zegt over hoe graag je hen ziet of hoe belangrijk de afspraak voor je is.

Meebewegen is niet hetzelfde als opgeven

Leven met wisselende klachten betekent niet dat je altijd rustig of positief moet blijven. Je mag teleurgesteld zijn wanneer plan A niet lukt. Je mag verdriet voelen om wat je mist of verliest.

Meebewegen betekent dat je die gevoelens serieus neemt, zonder dat ze volledig bepalen welke richting je uitgaat. Je probeert telkens opnieuw te kijken: wat is vandaag haalbaar, en hoe kan ik in die omstandigheden toch iets doen wat voor mij betekenisvol is?

Kom je er toch niet alleen uit, zoek dan hulp. Een psycholoog die ervaring heeft met Acceptance and Commitment Therapy, kortweg ACT, kan je helpen om anders om te gaan met moeilijke gedachten en gevoelens en om binnen je mogelijkheden te blijven investeren in wat voor jou belangrijk is.

In de blogtekst “Wat kan een psycholoog voor mij betekenen?” lees je waar je professionele en andere vormen van ondersteuning kunt vinden.

Misschien vind je dit ook interessant?

Angst en onzekerheid

Wat kunnen mindfulness-gerichte technieken voor mij betekenen?

Leven met pulmonale hypertensie kan ervoor zorgen dat je aandacht vaak naar je lichaam, je klachten of de…

Patiënt
Psychologische hulp​

Hoe kan ik mijn mantelzorg rond mij organiseren?

Wanneer je door pulmonale hypertensie vaker hulp nodig hebt, komt veel zorg soms vanzelf bij één persoon terecht:…

Mantelzorger, Patiënt
Psychologische hulp​

Hoe weet ik of een psycholoog bij mij past?

Een psycholoog zoeken is één ding. Weten of je bij de juiste persoon terechtgekomen bent, is iets anders.…

Mantelzorger, Patiënt

Weet je niet meteen waar te beginnen?

Je hoeft het niet alleen uit te zoeken. Bel de PH-telefoon voor een gesprek met iemand die de ziekte kent, of zoek gericht psychologische hulp in je buurt.

Vind psychologische hulp Bel de PH-telefoon